AQAP (Allied Quality Assurance Publications) to sojusznicze publikacje NATO określające wymagania dotyczące zapewnienia jakości wyrobów i usług dostarczanych na potrzeby obronności. Stosowane są w zamówieniach wojskowych i kontraktach obronnych, w których zamawiający wymaga odpowiedniego systemu zarządzania jakością oraz nadzoru nad realizacją dostaw.

Dla przedsiębiorstwa AQAP oznacza więcej niż posiadanie dokumentacji jakościowej. To konieczność wykazania, że organizacja potrafi skutecznie zarządzać wymaganiami kontraktowymi, ryzykiem, procesami produkcyjnymi, podwykonawcami oraz zgodnością dostarczanych wyrobów.

Instytut Kształcenia Menadżerów Jakości (IKMJ) wspiera przedsiębiorstwa w dostosowaniu systemów zarządzania do wymagań AQAP, przygotowaniu dokumentacji, przeprowadzaniu audytów oraz przygotowaniu do certyfikacji.

Sprawdź, w czym możemy Ci pomóc:

• Wymagania AQAP – przewodnik po standardach NATO
• Wdrożenie AQAP – doradztwo i przygotowanie systemu
• Certyfikat AQAP – przygotowanie do certyfikacji
• Audyt AQAP – analiza luk i audyt wewnętrzny

Co to jest AQAP i jakie ma znaczenie dla dostawców wojska?

AQAP to zbiór publikacji NATO dotyczących zapewnienia jakości w procesach projektowania, rozwoju, produkcji, kontroli i dostaw wyrobów oraz realizacji usług.

Celem stosowania AQAP jest zwiększenie pewności, że wyroby i usługi dostarczane w ramach kontraktów obronnych spełnią określone wymagania jakościowe, techniczne oraz umowne.

W odróżnieniu od ogólnych zasad zarządzania jakością, wymagania AQAP są silnie związane z realizacją konkretnej umowy i odpowiedzialnością dostawcy za zgodność przedmiotu zamówienia.

W praktyce oznacza to między innymi konieczność:

• identyfikowania i analizowania wymagań kontraktowych;
• planowania jakości dla realizowanych zamówień;
• zarządzania ryzykiem związanym z dostawami;
• zapewnienia identyfikowalności i nadzoru nad konfiguracją wyrobu;
• nadzorowania procesów realizowanych przez podwykonawców;
• prowadzenia zapisów potwierdzających zgodność z wymaganiami;
• zapewnienia odpowiedniego dostępu do informacji i procesów w przypadku działań rządowego zapewnienia jakości (GQA).

Przykładowo przedsiębiorstwo produkujące podzespoły do pojazdów wojskowych powinno nie tylko potwierdzić zgodność gotowego produktu ze specyfikacją. Musi również wykazać, że kontroluje wymagania techniczne, zmiany konstrukcyjne, jakość materiałów, wyniki badań i działania podwykonawców w zakresie wynikającym z kontraktu.

Właśnie dlatego AQAP jest istotnym elementem zarządzania jakością w sektorze obronnym.

Kogo dotyczą wymagania AQAP?

Wymagania AQAP mogą dotyczyć przedsiębiorstw uczestniczących w łańcuchu dostaw wyrobów i usług przeznaczonych na potrzeby wojska, instytucji obronnych oraz organizacji NATO.

Dotyczy to nie tylko producentów uzbrojenia. W zależności od charakteru zamówienia wymagania mogą obejmować również przedsiębiorstwa realizujące prace projektowe, dostawy komponentów, serwis, remonty lub inne usługi na rzecz sektora obronnego.

Przykładowe grupy przedsiębiorstw:

• Producenci uzbrojenia i sprzętu wojskowego – realizujący zamówienia dotyczące wyrobów obronnych.
• Dostawcy komponentów i podzespołów – uczestniczący w łańcuchu dostaw przedsiębiorstw obronnych.
• Przedsiębiorstwa lotnicze i obronne – realizujące kontrakty objęte właściwymi wymaganiami jakościowymi.
• Firmy projektowe i inżynieryjne – opracowujące rozwiązania techniczne na potrzeby zamówień obronnych.
• Przedsiębiorstwa serwisowe i remontowe – wykonujące prace na sprzęcie wojskowym.
• Podwykonawcy kontraktów obronnych – zobowiązani do spełnienia wymagań jakościowych przekazanych w ramach umowy.

Nie każda firma współpracująca z wojskiem musi automatycznie uzyskać certyfikat AQAP. Zakres wymaganych standardów, dokumentacji i potwierdzenia zgodności należy ustalić na podstawie dokumentacji zamówienia, warunków umowy oraz rodzaju działalności.

Jeżeli dopiero planujesz wejść na rynek obronny, zapoznaj się również z naszym opracowaniem dotyczącym dostawców Wojska Polskiego i NATO.

Rodzaje AQAP – jakie standardy NATO są stosowane?

AQAP to rodzina sojuszniczych publikacji zapewnienia jakości NATO. Poszczególne dokumenty różnią się zakresem i zastosowaniem. Niektóre określają wymagania dotyczące systemów zarządzania jakością dostawców, inne odnoszą się do wybranych etapów realizacji kontraktu lub uzupełniają wymagania podstawowe.

Ważne: AQAP 2110 Edition D zastąpił wcześniejsze publikacje AQAP 2120 Edition 3 i AQAP 2130 Edition 3 po zakończeniu okresu przejściowego w 2018 r. Nie zastąpił natomiast AQAP 2131, AQAP 2105, AQAP 2210 ani AQAP 2310.

Dobór właściwej publikacji powinien wynikać z rodzaju zamówienia, zakresu realizowanych prac, ryzyka jakościowego oraz wymagań określonych przez zamawiającego. Nie każdy kontrakt wymaga stosowania wszystkich publikacji AQAP.

AQAP 2110 – wymagania jakości dla kontraktów obronnych

AQAP 2110 jest jedną z najważniejszych publikacji stosowanych w odniesieniu do dostawców sektora obronnego.

Opiera się na podejściu procesowym i wymaganiach systemu zarządzania jakością, uzupełniając je o wymagania charakterystyczne dla kontraktów wojskowych.

Szczególne znaczenie mają między innymi planowanie jakości, zarządzanie ryzykiem, nadzór nad konfiguracją wyrobu, identyfikowalność, kontrola podwykonawców oraz wymagania związane z rządowym zapewnieniem jakości.

Szczegółowe wymagania, ich interpretację i praktyczne przykłady stosowania przedstawiamy w opracowaniu Wymagania AQAP – przewodnik po standardach NATO

AQAP 2310 – jakość w sektorze lotniczym i obronnym

AQAP 2310 dotyczy wymagań systemów zarządzania jakością dostawców działających w sektorze lotniczym, kosmicznym i obronnym.

Może mieć zastosowanie w kontraktach wymagających odpowiedniego nadzoru nad złożonymi procesami projektowania, produkcji i realizacji wyrobów.

Sam fakt prowadzenia działalności lotniczej nie przesądza jednak automatycznie o obowiązku stosowania AQAP 2310. Istotne są przede wszystkim wymagania konkretnego zamówienia.

AQAP 2105 i AQAP 2210 – wymagania uzupełniające

AQAP 2105 określa wymagania dotyczące planów jakości. Plan jakości pozwala wykazać, w jaki sposób dostawca zamierza spełnić wymagania określonego kontraktu.

AQAP 2210 dotyczy dodatkowych wymagań zapewnienia jakości oprogramowania. Jego zastosowanie należy ocenić w kontekście przedmiotu zamówienia i wymagań kontraktowych.

Nie wiesz, który standard dotyczy Twojej firmy?

Przeczytaj nasz poradnik AQAP – jaki standard i dla kogo? lub skonsultuj wymagania z IKMJ.

AQAP a ISO 9001 – jakie są różnice?

Standardy AQAP są ściśle powiązane z zarządzaniem jakością, jednak spełnienie wymagań ISO 9001 nie oznacza automatycznie zgodności z AQAP.

ISO 9001 określa wymagania dotyczące systemu zarządzania jakością, które można stosować w organizacjach różnych branż.

AQAP uwzględnia dodatkowo specyfikę zamówień obronnych, w których szczególne znaczenie mają zgodność wyrobów z wymaganiami kontraktu, odpowiedzialność dostawcy oraz możliwość prowadzenia nadzoru nad procesami zapewnienia jakości.

Przykład praktyczny: firma posiada certyfikat ISO 9001 i wykonuje obróbkę elementów metalowych. Otrzymuje zamówienie na komponenty wojskowe z wymaganiem stosowania AQAP 2110.

Nie musi to oznaczać budowy całkowicie nowego systemu jakości. W wielu przypadkach można rozszerzyć istniejące rozwiązania o wymagania AQAP, w tym nadzór nad konfiguracją, planowanie jakości, zarządzanie ryzykiem kontraktowym oraz właściwe zapisy dotyczące podwykonawców.

Zakres niezbędnych zmian powinien wynikać z analizy luk pomiędzy istniejącym systemem a wymaganiami publikacji AQAP i umowy.

Wymagania AQAP – co musi zapewnić dostawca?

Spełnienie wymagań AQAP wymaga dostosowania systemu zarządzania jakością do zakresu właściwej publikacji i obowiązków wynikających z kontraktu.

W zależności od zastosowanego standardu szczególne znaczenie mają następujące obszary:

Zarządzanie wymaganiami i ryzykiem kontraktowym

Organizacja powinna identyfikować wymagania zamawiającego, oceniać możliwości ich spełnienia i odpowiednio planować procesy realizacji zamówienia.

Ważnym elementem jest rozpoznawanie zagrożeń mogących wpłynąć na jakość, terminowość lub zgodność dostaw.

Planowanie jakości i dokumentacja

Dostawca powinien określić, w jaki sposób będzie realizował wymagania jakościowe, techniczne i kontraktowe.

W odpowiednich przypadkach istotnym dokumentem jest plan jakości opracowany z uwzględnieniem wymagań AQAP 2105.

Zarządzanie konfiguracją i zmianami

W przypadku wyrobów technicznych konieczne jest zapewnienie kontroli nad dokumentacją, wersjami, zmianami konstrukcyjnymi i statusem konfiguracji wyrobu.

Nadzór nad dostawcami i podwykonawcami

Przedsiębiorstwo powinno zapewnić odpowiedni nadzór nad procesami zlecanymi na zewnątrz, w tym właściwe przekazywanie wymagań kontraktowych.

Kontrola zgodności i identyfikowalność

Istotne jest wykazanie, że wyrób został wykonany zgodnie z wymaganiami oraz że organizacja posiada odpowiednie wyniki badań, kontroli i inne dowody zgodności.

Zarządzanie niezgodnościami

System powinien zapewniać identyfikowanie niezgodności, zapobieganie niezamierzonemu użyciu niezgodnych wyrobów oraz podejmowanie odpowiednich działań korygujących.

Szczegółową analizę tych zagadnień znajdziesz w naszym opracowaniu:

Wymagania AQAP – przewodnik po standardach i obowiązkach dostawcy

Wdrożenie AQAP – jak przygotować przedsiębiorstwo?

Wdrożenie AQAP polega na dostosowaniu istniejących procesów, zasad zarządzania jakością i dokumentacji do wymagań odpowiedniej publikacji oraz kontraktów, które przedsiębiorstwo zamierza realizować.

Nie zawsze trzeba tworzyć nowy system od podstaw. Jeżeli organizacja posiada funkcjonujący system ISO 9001, wdrożenie AQAP może polegać na jego odpowiednim rozszerzeniu i doskonaleniu.

W IKMJ proces przygotowania organizacji obejmuje zazwyczaj następujące działania:

1. Analiza potrzeb i wymagań

Ustalamy zakres działalności, charakter zamówień, wymagane publikacje AQAP oraz stan istniejącego systemu zarządzania jakością.

2. Audyt wstępny i analiza luk

Identyfikujemy różnice pomiędzy aktualnymi rozwiązaniami organizacyjnymi a wymaganiami AQAP i właściwych kontraktów.

3. Opracowanie dokumentacji

Pomagamy przygotować lub dostosować procedury, zasady zarządzania procesami, dokumentację kontraktową i inne wymagane rozwiązania.

4. Wdrożenie rozwiązań w praktyce

Wspieramy przypisanie odpowiedzialności, nadzór nad procesami, dokumentowanie wyników i stosowanie wymagań jakościowych przez pracowników.

5. Szkolenia i przygotowanie personelu

Przygotowujemy kierownictwo, osoby odpowiedzialne za jakość oraz audytorów wewnętrznych do prawidłowego stosowania wymagań AQAP.

6. Audyt i przygotowanie do oceny systemu

Weryfikujemy skuteczność wdrożonych rozwiązań i pomagamy usunąć zidentyfikowane niezgodności.

Zakres projektu ustalamy indywidualnie, ponieważ przedsiębiorstwo posiadające dojrzały system ISO 9001 ma zwykle inne potrzeby niż organizacja rozpoczynająca budowę systemu zarządzania jakością.

Dowiedz się więcej:

• Wdrożenie AQAP – zakres usług IKMJ
• Jak wdrożyć AQAP 2110? Instrukcja krok po kroku

Certyfikat AQAP – jak uzyskać potwierdzenie zgodności?

Certyfikat AQAP stanowi potwierdzenie, że system zarządzania jakością organizacji został oceniony w odniesieniu do określonej publikacji AQAP i zakresu certyfikacji.

Certyfikacja może mieć istotne znaczenie dla przedsiębiorstw uczestniczących w postępowaniach zakupowych oraz realizujących kontrakty, w których wymagane jest odpowiednie potwierdzenie zdolności dostawcy do zapewnienia jakości.

Należy jednak pamiętać, że certyfikacja AQAP i rządowe zapewnienie jakości (GQA) nie są tym samym.

Certyfikat systemu zarządzania nie zastępuje obowiązków dotyczących realizacji konkretnego kontraktu, a działania prowadzone w ramach GQA nie są automatycznie równoznaczne z certyfikacją systemu.

Jak wygląda przygotowanie do certyfikacji AQAP?

Przed przystąpieniem do certyfikacji przedsiębiorstwo powinno zweryfikować zgodność systemu z wymaganiami, wdrożyć niezbędne rozwiązania, przeprowadzić audyt wewnętrzny i odpowiednio przygotować się do oceny prowadzonej przez jednostkę certyfikującą.

IKMJ oferuje wsparcie w przygotowaniu systemu, dokumentacji, personelu i organizacji do procesu certyfikacji oraz pomaga w kwestiach związanych z wyborem odpowiedniej jednostki.

Certyfikat AQAP – wymagania, proces certyfikacji i przygotowanie przedsiębiorstwa

Audyt AQAP – jak sprawdzić zgodność systemu z wymaganiami NATO?

Audyt AQAP pozwala ocenić, czy system zarządzania jakością i realizowane procesy odpowiadają wymaganiom właściwej publikacji AQAP oraz zakresowi objętemu audytem.

Jest przydatny zarówno przed wdrożeniem, jak i w organizacjach posiadających już funkcjonujący system jakości.

IKMJ oferuje:

• Audyt wstępny AQAP (analiza luk) – identyfikację braków i określenie zakresu niezbędnych zmian.
• Audyt wewnętrzny AQAP – ocenę zgodności i skuteczności stosowanych rozwiązań.
• Audyt dokumentacji AQAP – weryfikację dokumentacji systemowej i kontraktowej w uzgodnionym zakresie.
• Audyt przygotowujący do certyfikacji – ocenę gotowości organizacji do zewnętrznej oceny systemu.

Wyniki audytu mogą stanowić podstawę planu działań korygujących i dalszego doskonalenia systemu.

Audyt AQAP – analiza luk, audyt wewnętrzny i ocena dokumentacji

AQAP w kontraktach wojskowych – GQA, RPW i klauzula jakościowa

Wymagania AQAP są powiązane z systemem zapewnienia jakości stosowanym w zamówieniach obronnych.

W kontraktach mogą występować dodatkowe wymagania dotyczące nadzoru nad jakością, komunikacji z przedstawicielami zamawiającego oraz dokumentowania realizacji zamówienia.

Istotną rolę mogą pełnić:

• GQA (Government Quality Assurance) – rządowe zapewnienie jakości realizowane zgodnie z właściwymi zasadami i porozumieniami;
• GQAR (Government Quality Assurance Representative) – przedstawiciel rządowego zapewnienia jakości;
• RPW (Rejonowe Przedstawicielstwo Wojskowe) – podmiot realizujący określone zadania związane z nadzorowaniem jakości w systemie resortu obrony narodowej;
• klauzula jakościowa – postanowienia umowne określające wymagania dotyczące zapewnienia jakości i właściwego nadzoru.

Dla dostawcy kluczowe jest zrozumienie, że wymagania jakościowe mogą wynikać równocześnie z publikacji AQAP, dokumentacji technicznej, umowy oraz innych dokumentów przywołanych przez zamawiającego.

Przed podpisaniem kontraktu warto dokładnie ustalić zakres obowiązków, odpowiedzialność za nadzór nad podwykonawcami oraz wymagania dotyczące dokumentacji i potwierdzania zgodności wyrobu.

Szkolenia AQAP – przygotowanie pełnomocników, audytorów i personelu

Skuteczne stosowanie wymagań AQAP wymaga nie tylko odpowiedniej dokumentacji, lecz także wiedzy osób odpowiedzialnych za procesy, jakość i realizację kontraktów.

IKMJ prowadzi szkolenia AQAP dla przedsiębiorstw sektora obronnego, w tym dla osób odpowiedzialnych za zarządzanie jakością oraz audytowanie systemów.

Zakres szkoleń może obejmować:

• wymagania AQAP 2110 i ich praktyczne zastosowanie;
• obowiązki pełnomocnika i osób odpowiedzialnych za system jakości;
• planowanie oraz prowadzenie audytów wewnętrznych;
• dokumentację, plan jakości i wymagania kontraktowe;
• wybrane zagadnienia związane z jakością sprzętu wojskowego i normami obronnymi.

Szkolenia organizujemy w formie otwartej lub dedykowanej dla konkretnego przedsiębiorstwa, z programem dostosowanym do potrzeb uczestników.

Sprawdź szkolenia AQAP – programy, terminy i zapisy

Dlaczego warto wdrożyć AQAP z IKMJ?

Instytut Kształcenia Menadżerów Jakości od ponad 20 lat wspiera organizacje w zarządzaniu jakością, wdrażaniu systemów zarządzania, audytach i przygotowaniu do certyfikacji.

Łączymy wiedzę dotyczącą standardów jakości z praktycznym podejściem do procesów przedsiębiorstwa i wymagań kontraktowych.

Co zyskujesz we współpracy z IKMJ?

• Indywidualne podejście do zakresu działalności i wymagań zamówień.
• Możliwość dostosowania istniejącego ISO 9001 zamiast niepotrzebnego tworzenia odrębnego systemu.
• Wsparcie w analizie luk i opracowaniu dokumentacji.
• Przygotowanie personelu do stosowania wymagań AQAP.
• Audyty wewnętrzne i pomoc w działaniach korygujących.
• Wsparcie w przygotowaniu do certyfikacji.

IKMJ posiada również doświadczenie związane z działalnością w sektorze obronnym. Instytut uzyskał potwierdzenie wiarygodności przedsiębiorcy dla potrzeb realizacji kontraktów na rzecz NSPA oraz posiada koncesję dotyczącą określonego zakresu wyrobów o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym.

Więcej informacji o doświadczeniu i kwalifikacjach IKMJ znajdziesz na stronie Osiągnięcia – certyfikaty i akredytacje.

AQAP – najczęściej zadawane pytania (FAQ)