Gdy jedziemy na spotkanie handlowe do Klienta, który chce wdrożyć system zarządzania środowiskiem ISO 14001, klienci zadają nam bardzo dużo pytań. Przedstawimy je tutaj, abyście i Wy, mogli zobaczyć odpowiedzi na pytania, które pewnie często i Was nurtują.
System zarządzania środowiskiem ISO 14001 często wydaje się tworem skomplikowanym i trudnym do wdrożenia. Sterowanie operacyjne, aspekty środowiskowe, procedury awaryjne, ochrona środowiska! Co to jest, co to w praktyce oznacza?
Odsłaniamy prawdziwe oblicze systemu zarządzania środowiskiem ISO 14001!
Cel systemu zarządzania środowiskowego wg ISO 14001
System zarządzania środowiskiem ISO 14001 ma na celu zoptymalizować nasze oddziaływanie na środowisko, a przez to uczynić naszą firmę przyjazną środowisku.
Proste? Teoretycznie tak, ale od razu pojawia się pytanie i to nie jedno!
Czy to oznacza, że wdrażając ISO 14001 musimy zminimalizować zużycie energii, materiałów, paliwa i innych surowców, które wykorzystujemy w pracy?
Czy to oznacza, że musimy wymienić nasze samochody, maszyny i inny sprzęt na „ekologiczne” i przyjazne środowisku?
Gdybym odpowiedział: „tak!”, to oznaczało by, że musimy wydać dużo pieniędzy na spełnienie wymagań normy ISO 14001 i wdrożenie systemu zarządzania środowiskiem!
Kto chciałby iść tą drogą?
Gdy słyszę, że muszę wydać więcej pieniędzy ze względu na ochronę środowiska, zapala mi się czerwone, migające światełko! Czy aby na pewno na ochronę środowiska?
W życiu posługuję się logiką, przez co zawsze, również w zakresie ochrony środowiska, staram się znaleźć powiązania pomiędzy ty, co mam kupić, a rzeczywistym wpływem na środowisko. Podam przykład!
Jakiś czas temu kupowałem samochód, oczywiście na potrzeby firmy. W jednym z salonów, gdy sprzedawca usłyszał, czym zajmuje się IKMJ, od razu zaproponował zakup samochodów o napędzie hybrydowym. Jako że jestem otwarty na nowe pomysły i rozwiązania, zgodziłem się na jego propozycję, pod trzema warunkami:
Samochód w całym swoim cyklu życia faktycznie będzie (od projektu, po jego złomowanie) mniej degradował środowisko od klasycznego „benzyniaka”.
Będzie nam, (czyli IKMJ) opłacało się eksploatować ten samochód, a koszty eksploatacji będą zbliżone do „benzynowej konkurencji”.
Samochód spełni nasze oczekiwania względem długości tras (chcieliśmy przejeżdżać do 1500 km dziennie bez dłuższych postojów).
Na pierwszy rzut oka, warunek pierwszy był spełniony, samochód napędzany prądem, wspomagany jedynie silnikiem benzynowym, wydaje się mniej degradować środowisko. Jednak zainteresowało mnie, czy prąd faktycznie jest ekologiczny. Czy dzięki napędowi elektrycznemu faktycznie będziemy przyjaźni środowisku, tak jak zakłada to ISO 14001?
Hybryda ma akumulatory kadmowo-niklowe, duże akumulatory, znacznie większe niż klasyczny samochód. Jak wytwarza się takie akumulatory? Kopalnie metali ziem rzadkich to klasyczne odkrywki – duża degradacja środowiska. W przeliczeniu, podczas produkcji niklu i kadmu do jednego kompletu akumulatorów do hybrydy, zrzut zanieczyszczeń do środowiska jest równy 100 klasycznym akumulatorom do „benzyny”. Po zsumowaniu wszystkich emisji zanieczyszczeń okazuje się, że produkcja jednej hybrydy robi emisję równą produkcji i eksploatacji dwóch samochód napędzanych silnikami benzynowymi. Czy zatem „ekologiczna” hybryda jest faktycznie ekologiczna?
Do warunków drugiego i trzeciego nie przeszliśmy.
Twórcy normy ISO 14001 System Zarządzania Środowiskiem, wyszli z założenia, że ekologiczność przedsiębiorstwa uzyskuje się, głównie, dzięki optymalizacji ekonomicznej procesów wytwórczych organizacji. Inaczej mówiąc, wdrożenie ISO 14001, musi się opłacać. Jak to zrobić?
Wdrażając System Zarządzania Środowiskiem ISO 14001 w pierwszej kolejności dokonujemy identyfikacji aspektów środowiskowych, czyli tego, jak my (czyli nasza firma) oddziałuje na środowisko.
Istotne jest to, że mamy wypisać zarówno pozytywne jak i negatywne sposoby oddziaływania na środowisko. Czy może być oddziaływanie pozytywne?
Środowisko, to wszystko to, co nas otacza, przyroda, ale również my ludzie, nasze miasta i rodziny. Podam parę przykładów pozytywnego oddziaływania na środowisko.
1. Dając ludziom pracę, tworząc nowe miejsca pracy, oddziałujemy pozytywnie na środowisko.
2. Kupujemy starą fabrykę, następnie na jej miejscu budujemy zakład, oczyszczamy teren, tworzymy zielone otocznie (trawa, drzewa, krzaczki, itp.).
3. Dochodzimy do wniosku, że nasi pracownicy, zamiast dojeżdżać do biura, mogą pracować w pracy, dzięki temu nie muszą codziennie przemierzać samochodem średnio 20 km, zmniejszamy emisję spalin, zapotrzebowania na środki eksploatacyjne i części zamienne do samochodów naszych pracowników.
Myślę, że wystarczy. Sami zapewne znajdziecie przykłady innych pozytywnych aspektów środowiskowych, które możecie zidentyfikować w swoich firmach i wykazać w Systemie Zarządzania Środowiskiem ISO 14001.
Wiemy już, co, w rozumieniu normy ISO 14001 System Zarządzania Środowiskiem oznaczają pojęcia:
1. Środowisko
2. Aspekt środowisko
3. Pozytywny aspekt środowiskowy
ISO 14001 a oddziaływanie na środowisko
Wiemy już, co oznaczają pojęcia:
Środowisko,
Aspekt środowiskowy,
Pozytywny aspekt środowiskowy.
Niestety oprócz pozytywnego oddziaływania na środowisko nasze przedsiębiorstwa oddziałują również negatywnie. I to na kilka sposobów. Możemy sobie, bez trudu wyobrazić klasyczne negatywne oddziaływanie na środowisko poprzez:
Emisje spalin z pojazdów, kotłowni, oraz innych silników i siłowni zużywających paliwa kopalne – tam gdzie mamy komin lub wydech, mamy emisję spalin.
Emisji różnego rodzaju pyłów i zawiesin – możemy je prosto zidentyfikować poprzez wyciągi i wyloty wentylacyjne.
Emisji ścieków płynnych , tych komunalnych, ale również przemysłowych, czyli klasyczna rura ze ściekami.
Niestety, oprócz emisji stwarzamy również inne zanieczyszczenia, które są aspektami środowiskowymi. Każde przedsiębiorstwo produkcyjne, ale również usługowe, powoduje (często używa się określenia: wytwarza), opakowania, odpady poprodukcyjne. Wszędzie tam, gdzie powstaje „śmieć” oddziałujemy na środowisko w sposób negatywny. Cóż możemy jeszcze znaleźć?
Prawdą jest, że nasze organizacje oddziałują na środowisko, w sposób zarówno bezpośredni (wymieniłem powyżej), jak również pośredni. Abyśmy prawidłowo zidentyfikowali aspekty środowisko, na potrzeby systemu zarządzania środowiskiem ISO 14001, zacytuję fragment skryptu, który kiedyś stworzyłem na potrzeby szkoleń z zakresu ISO 14001.
Za skryptem:
Firma spedycyjna, zajmuje się organizacją przewozu na ternie UE, zatrudnia 10 pracowników, posiada 1 biuro, nie posiada własnego taboru samochodowego. Sprzęt, jaki eksploatuje to: komputery, drukarki, telefony stacjonarne i komórkowe. Media, jakie zużywa to: prąd, woda, ciepło z sieci ciepłowniczej, papier, tonery i żarówki oraz świetlówki. Odpady, jakie generuje to: odpady komunalne i ścieki komunalne, papier, tonery, żarówki i świetlówki.
Pytanie: jak firma oddziałuje na środowisko?
Oto pełna identyfikacja sposobów oddziaływania na środowisko przez w/w firmę (aspektów środowiskowych).
1. Bezpośrednie, lokalne (punktowe) oddziaływanie na środowisko poprzez: generowanie odpadów, zużycie mediów przez personel biura.
2. Bezpośrednie, globalne w mikroskali (kilka sąsiadujących ze sobą powiatów) oddziaływanie na środowisko poprzez: generowanie miejsc pracy (zmniejszanie lub zwiększanie bezrobocia), generowanie ruchu pracowników pomiędzy praca, a ich domem, odprowadzanie podatków i opłat lokalnych do budżetu gminy, w której znajduje się firma, wpływanie na kulturę lokalną poprzez generowanie kultury organizacji, generowanie rozwoju urbanistycznego (rozbudowa miasta lub wsi poprzez zamieszkiwanie w niej).
3. Bezpośrednie, globalne w makroskali (województwo, kraj) oddziaływanie na środowisko poprzez: generowanie miejsc pracy (zmniejszanie lub zwiększanie bezrobocia), odprowadzanie podatków i opłat do budżetu państwa, w której znajduje się firma.
4. Pośrednie, globalne w makroskali (kraj, unia) oddziaływanie na środowisko poprzez: generowanie ciężkiego ruchu kołowego (TIRY), emisja spalin (TIRY), zużycie materiałów pędnych, smarnych, części zamiennych (TIRY), rozwój i modernizacja sieci drogowej (budowy nowych dróg, remonty istniejących), stwarzanie zagrożenia poprzez wypadek drogowy dla życia ludzi poruszających się lub mieszkających w sąsiedztwie tras TIRÓW, stwarzanie zagrożenia poprzez wypadek drogowy, rozjechanie dla życia zwierząt poruszających się lub mieszkających w sąsiedztwie tras TIRÓW, degenerację (trucie) obszarów naturalnych (rośliny, zwierzęta, ludzie) znajdujących się w bliskości pasa drogowego, degeneracja naturalnych zasobów wody przez zakład dostarczający wodę i ciepło, elektrownie, inne firmy działające w kooperacji bezpośredniej lub pośredniej z naszą firm, emisja zanieczyszczeń przez wytwórców ciepła i energii elektrycznej, emisja promieniowania elektromagnetycznego przez telefonię komórkową, linie przesyłu energii.
5. Pośrednie, globalne w makroskali (ZIEMIA) oddziaływanie na środowisko poprzez: generowanie zapotrzebowania na materiały ropopochodne i inne w dużej skali u wydobywców i przetwórców, generowanie zapotrzebowania na materiały zamienne i nowe pojazdy, emisję zanieczyszczeń przez producentów pojazdów, części zamiennych, części i materiałów eksploatacyjnych, emisję zanieczyszczeń przez podmioty zasilające producentów, wydobywców i inne podmioty w dowolny rodzaj energii, emisję rodzajów promieniowania (fale radiowe, mikrofale, itp.) przez łańcuch dostawców.
6. Pośrednie, globalne w makroskali (ZIEMIA + PRZYLEGŁY KOSMOS) oddziaływanie na środowisko poprzez: korzystanie z komunikacji globalnej – eksploatacja satelitów telekomunikacyjnych, satelitów systemu GPS, generowanie odpadów w przestrzeni kosmicznej ze starych, rozbitych satelitów oraz odpadów powstających przy umieszczaniu satelitów na orbicie.
To by było na tyle. To początek ISO 14001, systemu zarządzania środowiskiem. Przerażające? Każdy nasz ruch, wykonany telefon, wysłany mail, wyjazd na spotkanie handlowe, przeprowadzone szkolenie, ma efekty globalny. Tak, tak, efekt motyla istnieje!
Polityka środowsikowa
Wiemy już, co to jest aspekt środowiskowy. Wiemy jak oddziałujemy na środowisko. Czas najwyższy zacząć spełniać wymagania normy ISO 14001 punkt po punkcie.
W pierwszej kolejności wymagane od nas jest, abyśmy ustanowić politykę środowiskową.
Co to jest? Jak to wygląda? Co w niej zawrzeć?
Odpowiedź jest bardzo prosta. Na kartce papieru (jednej, nie więcej), krótko i zwięźle piszemy, jak chcemy zoptymalizować nasze oddziaływania na środowisko (co i o ile zmniejszyć, co i o ile zwiększyć). Następnie opisujemy sobie jakie rodzaje oddziaływania chcemy zmienić w okresie najbliższych 5 do 10 lat. Oczywiście może nam towarzyszyć lęk, co jeżeli na się nie uda? Nic, zupełnie nic. Polityka jest deklaracją odnoszącą się do naszej wizji. Naszym zadaniem jest dążenie do jej spełnienia, przy założeniu dobrych intencji, lecz nigdy nie możemy być pewni, czy po drodze nie spotkamy przeszkód, których się nie spodziewamy.
Przykładowo:
- Emisji spalin – dążymy do tego aby jak największa ilość samochodów w naszej firmie spełniała normę EURO 5 i była zasilana gazem LPG lub CNG (hybrydy są za drogie :)).
- Zużycie papieru i innych materiałów biurowych – chcemy ograniczyć ilość drukowanych dokumentów do niezbędnego minimum, w zgodzie z przepisami. W ciągu 3 lat chcemy wyeliminować zużycie materiałów biurowych na potrzeby wewnętrzne.
- Zużycie innych rodzajów energii – dążymy do stanu, gdzie cały wyposażenie elektroniczne będzie charakteryzowało się posiadaniem znaków: przyjazne środowisku, minimalne zużycie energii (Energy Star), w pełni poddany recyklingowi.
- Warunki pracy – chcemy aby nasi pracownicy ograniczyli podróże do minimum, znaczny wolumen usług świadczyli za pomocą sieci, a ich czas pacy nie przekraczał 8 godzin na dobę.
Oto wola IKMJ
Jak widzicie, sformułowanie polityki środowiskowej na potrzeby systemu zarządzania środowiskiem ISO 14001 nie jest trudne. Polityka ta jest realna i wyznacza nam realne cele do spełnienia, które przenoszą się na ograniczenie zużycia środowiska naturalnego.
Pozostaje mi jedynie wysłać politykę mailem do mojej szefowej (nie drukuję, nie ma potrzeby). Gdy moja szefowa zatwierdzi politykę środowiskową, roześlemy ją do naszych pracowników (oczywiście mailem, gdyż wystarczy że mamy ustawione żądanie potwierdzenia dostarczenia i otwarcia wiadomości :)) i zamieścimy na stronie internetowej. Dzięki temu spełnimy następne wymagania normy ISO 14001.
Polityka systemu zarządzania środowiskiem ISO 14001 ma być zakomunikowana wszystkim członkom personelu oraz stronom zewnętrznym – zakomunikowana publicznie. Myślę, że nasza strona internetowa jest wystarczającym medium.
Tak oto dzięki Wam drodzy czytelnicy, Instytut dorobił się własnej polityki środowiskowej ISO 14001.
Cele środowiskowe
Mamy już politykę środowiskową. Niedługo będziecie mogli obejrzeć ją na naszej stronie www.ikmj.com.
Zgodnie z punktem 4.2 f normy ISO 14001 pozostało nam jej zakomunikowanie wszystkim stronom pracującym w naszej firmie oraz na jej rzecz. Nic prostszego! Wystarczy umieścić nasza politykę środowiskową na naszej stronie internetowej i rozesłać do wszystkich mail z linkiem do strony.
Przy tej okazji wypełniamy też wymagania punktu 4.2 g ISO 14001, które narzuca na nas wymóg publicznej dostępności polityki. Oczywiście powstaje pytanie. Czy w związku z wymaganiem w punkcie 4.2 f ISO 14001, musimy za każdym razem, gdy zatrudniamy nowego pracownika, współpracownika lub dostawcę zapoznać go z polityką środowiskową?
Tak, teraz podam sposoby jak to najprościej zrobić.
Pracownicy – podpisują zobowiązanie o treści:
Ja (niżej podpisany) zgadzam się na otrzymywanie poleceń służbowych za pomocą poczty elektronicznej z domeny (tutaj wpisać domenę, na której mamy konta pocztowe). Jednocześnie potwierdzam, że treści znajdujące się na stronie internetowej pod adresem (adres strony) będę traktował, jako regulamin pracy firmy (nazwa firmy) i będę się stosował do dokumentów zawartych na tej stronie.
Współpracownicy – do umowy o dzieło i/lub zlecenia dodajemy treść:
Potwierdzam, że treści znajdujące się na stronie internetowej pod adresem (adres strony) będę traktował, jako integralną część niniejszej umowy i będę się stosował do dokumentów zawartych na tej stronie.
Dostawcy – do umowy cywilnej:
Potwierdzam, że treści znajdujące się na stronie internetowej pod adresem (adres strony) będę traktował, jako integralną część niniejszej umowy i będę się stosował do dokumentów zawartych na tej stronie.
Dzięki tym zapisom mamy spełnione wymagania systemu zarządzania środowiskiem ISO 14001 w zakresie polityki środowiskowej, jak i nadzoru nad dokumentacją (punkt 4.4.4 ISO 14001).